Malbateke koçerên kurd, ji Voyage en Perse, 1825

Ev wêne lithografiya sala 1825an e: malbateke koçerên kurd, ji pirtûka Voyage en Perse ya Gaspard Drouville. Hunermend wek French School tê naskirin; berhem di koleksiyoneke taybet de ye û bi rêya Bridgeman Images / MeisterDrucke (Image ID 427137) hatiye belavkirin.

Ev heman dîmen e ku li rûpela sereke ya Berzerî wek paşxane tê dîtin — bîranîna jiyana reşmalê: bi wateya xwe mala reş, ango konê reş ê koçeran.

Di yek çarçoveyê de jiyan

Li vir ne tenê «wêneyekî etnografîk» heye. Di yek dîmenê de roja koçerî tê dîtin:

kon û sîwan
pez, dewar û heywanên malê
şîrê pez — karê şîr û şîraniyê yê konê, ne xwarin çêkirin an şûştin
çêkirina xalîçeyê û tevn
civat û eşîr — jiyana hevpar

Ev ne dîmeneke «dûr û xerîb» e ji bo me. Ji bo malbatên wek Berzerî — babikekî ji eşîra Mîran (Koçer Mîran) — ev bîranîna jiyanekê ye ku hîn jî di nav, ziman û dara malbatê de dijî.

Çavê Ewropayê, jiyana me

Drouville û dibistana fransî di sedsala 19an de Kurdistan û Îranê wek «rojhilata nêzîk» dîtin û tomarkirin. Em van wêneyan bi hişyarî dixwînin: ew bi çavê gerok û hunermendên derve hatine kişandin. Lê di heman demê de ew şahidiyeke dîrokî ne — kon, pez, karê rojane, û rûyên ku dibe ku navên wan qet nehatibin nivîsandin.

Ji 1825 heta îro

Nêzîkî du sedsal di navbera vî wêneyî û jiyana îro de hene. Gelek tişt guherîn: sînor, dewlet, rê, zimanên fermî. Lê hinek tişt jî dimînin — navê koçer, bîranîna zozanan, û hesta ku mal ne tenê kevir e, lê mirov û rê ye.

Çavkanî

Sernav: A Family of Kurdish Nomads, from Voyage en Perse
Ji: Voyage en Perse · Gaspard Drouville · weşan 1825
Hunermend: French School
Sal: 1825 · teknîk: lithograph
Image ID: 427137 (MeisterDrucke)
Koleksiyon: Private Collection / Bridgeman Images

Heke hûn wêneyek, nav an çîrokek din a malbatê heye — bi me re parve bikin.